Kruiden

Centaurea benedicta, algemeen bekend als Sint-Benedictusdistel, gezegende distel, heilige distel, gevlekte distel of gezegende knoopkruid, is een distelachtige plant die behoort tot de familie Asteraceae. Oorspronkelijk afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, strekt het zich uit van Portugal en Zuid-Frankrijk tot Iran. Buiten zijn oorspronkelijke habitat wordt het vaak aangetroffen als een geïntroduceerde soort en in sommige regio's zoals Noord-Amerika wordt het beschouwd als een schadelijk onkruid.
Deze eenjarige plant wordt tot 60 cm hoog en heeft leerachtige, harige bladeren die 30 cm lang en 8 cm breed kunnen worden. 

Panax Ginseng is een plant met een langzaam groeiende, stevige wortel en behoort tot de familie van de Araliaceae. Het is één van de bekendste planten uit de traditionele Chinese geneeskunde en wordt al duizenden jaren in Azië gebruikt.
De naam “Panax” komt van het Griekse woord voor “alles-genezer”, verwijzend naar de historische reputatie van de plant in traditionele geneeswijzen. Panax Ginseng bevat unieke stoffen genaamd ginsenosiden, die alleen in deze plant voorkomen.
Andere planten met “ginseng” in hun naam, zoals Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus) of Indische ginseng / Ashwagandha (Withania somnifera), behoren tot andere plantenfamilies en bevatten deze specifieke ginsenosiden niet.

Panax Ginseng is een plant met een langzaam groeiende, stevige wortel en behoort tot de familie van de Araliaceae. Het is één van de bekendste planten uit de traditionele Chinese geneeskunde en wordt al duizenden jaren in Azië gebruikt.
De naam “Panax” komt van het Griekse woord voor “alles-genezer”, verwijzend naar de historische reputatie van de plant in traditionele geneeswijzen. Panax Ginseng bevat unieke stoffen genaamd ginsenosiden, die alleen in deze plant voorkomen.
Andere planten met “ginseng” in hun naam, zoals Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus) of Indische ginseng / Ashwagandha (Withania somnifera), behoren tot andere plantenfamilies en bevatten deze specifieke ginsenosiden niet.

De goudsbloem, of Calendula officinalis, behoort tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae) en wordt vaak gekweekt in siertuinen. Oorspronkelijk komt de plant uit Zuid-Europa.
Het is een eenjarige plant met meestal oranje bloemen, soms geel, die een hoogte van 30–45 cm kan bereiken. De bloeiperiode loopt van mei tot november, en de vruchten zijn vaak gekromd en bootvormig.
Zowel verse als gedroogde bloemen kunnen worden gebruikt in soepen en als natuurlijke kleurstof voor kaas, boter en andere voedingsmiddelen. Historisch werden de bloemblaadjes ook gebruikt om saffraan na te bootsen.
Daarnaast worden goudsbloemblaadjes verwerkt in producten zoals zalf en tincturen. De bloemen bevatten etherische oliën die bij de verwerking van deze producten worden gebruikt.

De Griekse alant (Inula helenium) is een vaste plant die tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae) behoort. Deze plant is van nature te vinden in West- en Centraal-Azië en staat al sinds de oudheid bekend om zijn culinaire en medicinale toepassingen.

De oude Grieken noemden de plant helenion, wat "de stralende, de schitterende" betekent. Deze naam is verwant aan hèlios, wat "zon" betekent. Er bestaan verschillende mythen rondom de naamgeving. De Romeinen namen de Griekse naam over en noemden de plant inula. Toen Linnaeus in 1753 de wetenschappelijke Latijnse naam Inula helenium introduceerde, combineerde hij de Romeinse geslachtsnaam met de Griekse soortnaam.

Gunpowder (zhūchá) is een Chinese groene thee die zijn naam dankt aan de grijs-groene, strak opgerolde blaadjes die doen denken aan buskruit uit de 18e eeuw. Een andere mogelijke verklaring is dat "vers gebrouwen" in het Chinees klinkt als *gun-pao-da*.
Bij het zetten in heet water ontvouwen de blaadjes zich, waardoor de thee zijn karakteristieke grassige en soms rokerige smaak vrijgeeft.
In China staat deze thee ook bekend als parelthee (珠茶). Gunpowder wordt voornamelijk geproduceerd in de regio Ningbo en is een van de meest geliefde Chinese exporttheesoorten. Tegenwoordig worden de balletjes machinaal gerold, behalve bij de varianten van hogere kwaliteit, die nog met de hand worden vervaardigd.

De grote engelwortel, ook bekend als aartsengelwortel, behoort tot de schermbloemenfamilie (Apiaceae). De plant groeit van nature op vochtige, voedselrijke grond langs waterkanten, zoals bij het IJsselmeer, rivieroevers en grienden, en wordt daarnaast ook in tuinen gekweekt.

De plant wordt van oudsher in verschillende regio’s gekweekt, van Midden-Duitsland tot Toerkestan. Uit de zaden en wortels wordt een aromatische olie gewonnen, bekend als angelica-olie, die wordt toegepast in de cosmetische industrie, bakkerijen en likeurstokerijen. De stengels en bladstelen kunnen worden gekonfijt vanwege hun zoete en geurige smaak.

De grote klit (klis), ook bekend als burdock root in het Engels, behoort tot de familie van de composieten (Asteraceae). De wortel groeit het best in vochtige, nitraatrijke bodems, bij voorkeur in de zon of lichte schaduw en in gematigde klimaten. Grote klis is te vinden nabij huizen en akkers, op ruïnes, wegbermen, braakliggende gronden, open plekken in bossen, aan bosranden en in hagen. De wortel kan meer dan een meter lang worden.
Grote klis wordt al eeuwenlang gebruikt in verschillende traditionele kruidensystemen, zoals de Ayurveda en de Chinese kruidengeneeskunde. De wortel bevat verschillende vitamines (C, B1, B2, B3, B6, B12 en E), bètacaroteen, biotine, fenolzuren, polyacetylenen, bitterstoffen en fytosterolen.

De grove den (Pinus sylvestris) behoort tot de dennenfamilie (Pinaceae) en kan een leeftijd van 200 tot 300 jaar bereiken. Deze boom staat bekend om zijn rijke harsinhoud en karakteristieke dennengeur.
De naalden en knoppen van de grove den bevatten natuurlijke verbindingen zoals tannines, flavonoïden en vitaminen. De hars van de boom bevat terpentijn en een groot aantal monoterpenen, waaronder α-pineen, β-pineen en limoneen, die onderdeel zijn van de etherische olie van de boom.
Grove den wordt traditioneel gebruikt in diverse toepassingen, zoals in aromatische producten en bij de productie van dennenolie. Zowel naalden als dennenknoppen worden in sommige traditionele bereidingen verwerkt vanwege hun geur en smaak.

De grove den (Pinus sylvestris) behoort tot de dennenfamilie (Pinaceae) en kan een leeftijd van 200 tot 300 jaar bereiken. Deze boom staat bekend om zijn rijke harsinhoud en karakteristieke dennengeur.
De naalden en knoppen van de grove den bevatten natuurlijke verbindingen zoals tannines, flavonoïden en vitaminen. De hars van de boom bevat terpentijn en een groot aantal monoterpenen, waaronder α-pineen, β-pineen en limoneen, die onderdeel zijn van de etherische olie van de boom.
Grove den wordt traditioneel gebruikt in diverse toepassingen, zoals in aromatische producten en bij de productie van dennenolie. Zowel naalden als dennenknoppen worden in sommige traditionele bereidingen verwerkt vanwege hun geur en smaak.

Echte guldenroede (Solidago virgaurea), ook bekend als goldenrod, is een inheemse plant die van oudsher voorkomt in Europa en Azië. De plant valt op door haar goudgele bloei en was vroeger een vertrouwd onderdeel van de traditionele Hollandse kruidentuin.
Historisch gezien werden de bloemen van guldenroede op grote schaal geoogst, gedroogd en vermalen. Deze werden onder andere gebruikt als natuurlijke grondstof voor het maken van gele kleurstoffen. De plant wordt vaak genoemd in historische en botanische bronnen vanwege haar opvallende verschijning en brede toepassing binnen ambachtelijke en culturele tradities.

Tegenwoordig wordt echte guldenroede vooral gewaardeerd om haar botanische kenmerken en haar rol binnen de Europese plantenhistorie.

Hartgespan (Leonurus cardiaca) is een geurige vaste plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Van oorsprong uit Centraal-Azië, heeft deze plant zich over de hele wereld verspreid.
De bladeren zijn geschikt voor het kruiden van erwten- en linzensoep, en werden vroeger ook gebruikt bij het brouwen van bier. 
De plant groeit tot een hoogte van 30-90 cm en vormt wortelstokken en vierkante stengels met verspreide beharing. De bladeren, die middelgroen van kleur zijn, hebben drie tot zeven lobben en zijn aan de onderkant donzig behaard.

Echte heemst (Althaea officinalis) behoort tot de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae) en is wereldwijd verspreid door menselijke activiteit, vooral naar gebieden met geschikte bodem, vochtigheid en klimaat.
Het zetmeel in de wortel, vermengd met eiwitachtige stoffen, werd vroeger gebruikt bij het maken van marshmallows en spekken. De bladeren kunnen gekookt worden gegeten en de bloemen zijn rauw te gebruiken in salades.

Echte heemst (Althaea officinalis) behoort tot de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae) en is wereldwijd verspreid door menselijke activiteit, vooral naar gebieden met geschikte bodem, vochtigheid en klimaat.
Het zetmeel in de wortel, vermengd met eiwitachtige stoffen, werd vroeger gebruikt bij het maken van marshmallows en spekken. De bladeren kunnen gekookt worden gegeten en de bloemen zijn rauw te gebruiken in salades.

Echte heemst (Althaea officinalis) behoort tot de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae) en is wereldwijd verspreid door menselijke activiteit, vooral naar gebieden met geschikte bodem, vochtigheid en klimaat.
Het zetmeel in de wortel, vermengd met eiwitachtige stoffen, werd vroeger gebruikt bij het maken van marshmallows en spekken. De bladeren kunnen gekookt worden gegeten en de bloemen zijn rauw te gebruiken in salades.

Heermoes (Equisetum arvense), ook wel paardenstaart genoemd vanwege zijn karakteristieke uiterlijk, behoort tot de paardenstaartfamilie (Equisetaceae). De plant komt veelvuldig voor in Europa en groeit op uiteenlopende locaties, zoals weiden, langs wegen, op braakliggende gronden en tegen hellingen.
Heermoes is een van de oudste plantensoorten op aarde en bestaat al ongeveer 390 miljoen jaar. De plant onderscheidt zich door zijn diepe wortelstelsel, waarmee hij voedingsstoffen uit diepere bodemlagen kan opnemen. Hierdoor bevat heermoes van nature diverse plantaardige bestanddelen, waaronder mineralen, vezels en silicium.

Heermoes (Equisetum arvense), ook wel paardenstaart genoemd vanwege zijn karakteristieke uiterlijk, behoort tot de paardenstaartfamilie (Equisetaceae). De plant komt veelvuldig voor in Europa en groeit op uiteenlopende locaties, zoals weiden, langs wegen, op braakliggende gronden en tegen hellingen.
Heermoes is een van de oudste plantensoorten op aarde en bestaat al ongeveer 390 miljoen jaar. De plant onderscheidt zich door zijn diepe wortelstelsel, waarmee hij voedingsstoffen uit diepere bodemlagen kan opnemen. Hierdoor bevat heermoes van nature diverse plantaardige bestanddelen, waaronder mineralen, vezels en silicium.

Herderstasje (Capsella bursa-pastoris) is een plant uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Het is een één- of tweejarige, rechtop groeiende plant die een hoogte kan bereiken van circa 5 tot 60 centimeter. De plant is winterhard en beschikt meestal over een verhoute penwortel. De bochtig getande bladeren vormen een rozet rond de spoelvormige wortel.
Herderstasje komt veelvuldig voor in gematigde streken en groeit op uiteenlopende plaatsen, zoals akkers, bermen en braakliggende grond. Door zijn herkenbare hartvormige zaaddozen is de plant gemakkelijk te identificeren.

In historische en volkskundige bronnen wordt herderstasje genoemd als onderdeel van traditionele plantenkennis. Daarnaast worden de jonge rozetblaadjes culinair gebruikt. 

Hibiscus (Hibiscus sabdariffa), ook wel roselle genoemd, wordt wereldwijd gebruikt in zowel warme als koude dranken en als natuurlijke smaak- en kleurstof in de voedingsindustrie. De plant wordt vooral gewaardeerd om haar frisse, zurige smaak en opvallende dieprode kleur.
Hibiscus sabdariffa L. is een eenjarige struik die een hoogte van meer dan twee meter kan bereiken. De plant heeft doorgaans gladde, rood getinte stengels en crème- tot lichtgele bloemen die aan het einde van de dag roze verkleuren. Na de bloei ontwikkelt zich een kenmerkende rode bloemkelk, die vlezig, knapperig en sappig is. Wanneer deze kelk volledig is uitgegroeid en opdroogt, wordt hij bruin en barst open.

De hondsroos (Rosa canina) is een inheemse rozensoort in de Benelux en komt van nature voor in Europa, Noordwest-Afrika en West-Azië. In Noord-Amerika is deze soort later geïntroduceerd. De plant groeit vaak langs bosranden, heggen en struweel.
Het is een grote, rechtopgroeiende struik die een hoogte kan bereiken van ongeveer 1 tot 4 meter. De lange, boogvormige takken kunnen deels overhangen. De bladeren en takken zonder klieren zijn groen en vertonen soms een roodachtige tint.
De bloei vindt plaats van juni tot juli. De bloemen zijn doorgaans lichtroze, soms wit, en hebben een doorsnede van circa 3,5 tot 4,5 centimeter. Ze verschijnen afzonderlijk of in kleine groepen van één tot tien bloemen.

Hop (Humulus lupulus) is een winterharde, meerjarige klimplant die behoort tot de hennepachtigen (Cannabaceae). De naam lupulus is mogelijk afgeleid van het Latijnse woord lupus (wolf), wat verwijst naar de manier waarop de plant zich om andere planten heen slingert.
Hop kent een lange cultuurgeschiedenis. Al bij de oude Babyloniërs en Egyptenaren werd de plant gewaardeerd om haar aromatische eigenschappen. Later werd hop een vast ingrediënt in de bierproductie, waar zij tot op de dag van vandaag een belangrijke rol speelt vanwege haar kenmerkende smaak en aroma. Ook in de Middeleeuwen werd hop veelvuldig beschreven in kruidenboeken en andere historische bronnen.

Hyssop (Hyssopus officinalis) behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) en is een kruid met waardevolle etherische oliën.
Deze opvallende struik bereikt een hoogte van 30 tot 60 cm en heeft een houtachtige basis met opgaande takken. De donkergroene lancetvormige bladeren zijn ongeveer 2 tot 2,5 cm lang. Tijdens de bloeiperiode, van juli tot september, produceert hyssop kleine blauw/lila-achtige lipbloemen die in kransen groeien, hoewel sommige exemplaren wit of roze kunnen zijn.

De iep (Ulmus), ook bekend als olm, is een geslacht van loofbomen. Deze bomen hebben veernervige bladeren met een gezaagde of dubbelgezaagde bladrand. Ze bloeien voordat de bladeren verschijnen, met kleine groene bloemdekjes waarvan de slippen met elkaar vergroeid zijn. Boven de bloemdekjes staan de meeldraden met paarse helmhokken en de stamper. De zaden van de iep zijn afgeplat en hebben een brede, gevleugelde rand. Iepen gedijen het best op tamelijk voedselrijke, vochtige en kalkrijke grond.

IJslands mos (Cetraria islandica), ook bekend onder het basioniem Lichen islandicus, is een struikvormig korstmos dat behoort tot de familie Parmeliaceae (schildmosachtigen). De soort komt voor in koude en bergachtige gebieden en is in Nederland uiterst zeldzaam. Om die reden staat IJslands mos vermeld op de Nederlandse Rode Lijst als ernstig bedreigd.
IJslands mos kent een lange cultuurhistorische achtergrond. In botanische en historische bronnen uit de 17e eeuw wordt het korstmos beschreven als onderdeel van de toenmalige plantenkennis. In die periode werd het korstmos in zijn geheel verzameld en toegepast binnen traditionele gebruiken. Deze toepassingen maken deel uit van historische en volkskundige overlevering.