A, B, C, .... X, Y, Z

De aarmunt, ook bekend als groene munt (Mentha spicata), is een aromatische vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Van oorsprong komt deze plant voor in Midden- en Zuid-Europa, waar hij zich regelmatig verwilderd vestigt. Pepermunt (Mentha ×piperata), een veelgebruikte variant in voeding en verzorgingsproducten, is ontstaan uit een kruising van aarmunt en watermunt (Mentha aquatica).
De bladeren van de aarmunt bevatten een rijkdom aan etherische oliën, waarbij carvon de voornaamste is. Dit bestanddeel komt ook voor in karwij, wat de munt zijn kenmerkende geur geeft. De bladeren bevatten echter weinig menthol, waardoor de smaak zachter is dan die van pepermunt.

De gewone agrimonie (Agrimonia eupatoria) is een kruidachtige plant behorend tot de rozenfamilie (Rosaceae). Deze plant, met zijn heldergele bloemen in lange, slanke aren, is vrij algemeen te vinden op kalkrijke bermen en dijken in België en Nederland.
De meest voorkomende toepassing is als thee, maar het kruid kan ook worden verwerkt tot een tinctuur.

De citroengele honingklaver (Melilotus officinalis), ook bekend als akkerhoningklaver, is een tweejarige of meerjarige plant uit de vlinderbloemenfamilie (Leguminosae). Oorspronkelijk afkomstig uit Zuid-Europa, heeft deze plant zich inmiddels wereldwijd verspreid. Het is een slanke, onbehaarde plant die veelvuldig te vinden is langs wegen en op bouwland, en komt ook voor in duingebieden. De citroengele honingklaver bereikt een hoogte van 30 tot 150 cm en bloeit van juli tot oktober.

Luzerne (Medicago sativa), ook bekend als alfalfa, is een vaste plant die, afhankelijk van de variëteit en het klimaat, tussen de vijf en twaalf jaar kan leven. Met een hoogte tot één meter en trosjes van kleine paarse bloemen, lijkt de plant op klaver. De plant heeft een diep en krachtig wortelsysteem dat zich tot wel 4,5 meter kan uitstrekken.
Luzerne is inheems in Europa en wordt wereldwijd geteeld als veevoer. In Nederland wordt luzerne voornamelijk kunstmatig gedroogd voor de productie van eiwitrijk veevoer.

Absintalsem (Artemisia absinthium) is een plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Deze soort staat op de Nederlandse Rode Lijst van planten als vrij zeldzaam en matig in aantal afgenomen. Het is een vaste plant die van nature groeit op droge, kalkrijke, stikstofrijke en bewerkte gronden in gematigde streken van Europa, Azië en Noord-Afrika. De geslachtsnaam Artemisia is afgeleid van de Griekse jachtgodin Artemis.
Het bittere extract van deze knoppen is een belangrijk ingrediënt in dranken zoals vermout en klassieke absint. De belangrijkste smaakstoffen hierin zijn absinthine en het naar menthol ruikende terpeen thujon.

Glidkruid (Scutellaria) is een veelzijdig geslacht van zowel eenjarige als meerjarige planten, behorend tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Het geslacht omvat ongeveer tweehonderd soorten, die allemaal gekenmerkt worden door hun kenmerkende, kelkvormige bloemen. Deze bloemen onderscheiden zich door duidelijk zichtbare boven- en onderlippen. De naam "Scutellaria" is afgeleid van het Latijnse woord "scutella", wat "klein schild" of "schoteltje" betekent, en verwijst naar de vorm van de bloemkelk.

De artisjok (Cynara scolymus) is een plant die oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt. De groene of paarse bloemknoppen worden vaak gegeten als groente en zijn bekend om hun licht bittere, aromatische smaak. De plant wordt al eeuwenlang gebruikt in verschillende keukens en bereidingen.
Artisjokken bevatten een breed scala aan voedingsstoffen en fytonutriënten. Zo bevatten ze bètacaroteen, vitamine C, vitamine B en mineralen zoals calcium, magnesium en kalium. Daarnaast bevatten ze flavonoïden, enzymen en tannines, die bijdragen aan de karakteristieke kleur en smaak van de bloemknoppen.
Dankzij hun rijke smaak en unieke textuur zijn artisjokken populair in salades, soepen, pasta’s en diverse culinaire gerechten.

Ashwagandha, officieel bekend als Withania somnifera, is een plant die al eeuwenlang wordt gebruikt binnen de ayurvedische traditie uit India. Binnen deze traditionele leer wordt ashwagandha aangeduid als een zogenoemde rasayana, een term die in de Ayurveda wordt gebruikt voor kruiden met een bijzondere culturele en historische betekenis.
De plant behoort tot de Magnoliophyta-familie en staat ook bekend onder de namen Indiase ginseng en winterkers. De wortel van de plant wordt traditioneel het meest toegepast.
De naam ashwagandha betekent letterlijk “paardengeur”, een verwijzing naar de karakteristieke, aardse geur van de verse wortel. In de Indiase cultuur wordt het kruid vaak symbolisch geassocieerd met kracht en vitaliteit, vergelijkbaar met die van een paard.

Aziatische waternavel, ook bekend als Gotu kola (Centella asiatica), is een laagblijvende plant die van nature voorkomt in delen van Zuidoost-Azië. De plant groeit bij voorkeur in vochtige gebieden en speelt al eeuwenlang een belangrijke rol binnen traditionele systemen zoals de Ayurveda.
Binnen deze tradities wordt Aziatische waternavel gewaardeerd vanwege haar lange geschiedenis en veelzijdige toepassing in cultureel gebruik. Door de aanwezigheid van verschillende natuurlijke plantstoffen heeft de plant een vaste plaats gekregen binnen de kruidkundige traditie van Azië.
Aziatische waternavel is te herkennen aan haar kruipende stengels en kleine, ronde bladeren. Tijdens de bloeiperiode verschijnen er kleine witte tot lichtroze bloemen.

Baardmos (Usnea barbata), soms ook wel 'oudemansbaard' genoemd, is een geslacht van korstmossen dat behoort tot de ascomyceten. Ze komen voor in vochtige bossen over de hele wereld, waar ze meestal aan boomtakken hangen. In zeldzame gevallen worden ze ook op de bodem of op rotsen aangetroffen. Het geslacht behoort tot de familie van Parmeliaceae. Baardmossen worden gekenmerkt door een struikachtige bouw en een centrale as vanwaaruit vertakkingen ontspringen. In gebieden die vrij zijn van luchtverontreiniging kunnen ze 10 tot 20 cm lang worden.

De zuurbes (Berberis vulgaris) is een bladverliezende struik die behoort tot de berberisfamilie (Berberidaceae). De plant komt van nature voor in grote delen van Eurazië en groeit bij voorkeur op vrij droge, vaak kalkhoudende bodems, zoals langs bosranden en in struikgewas.
De struik staat bekend om haar doornige takken, gele bloemen en langwerpige, felrode bessen. Zowel de wortels, schors, bladeren als de vruchten bevatten van nature verschillende plantstoffen, waaronder berberine. Deze stof is kenmerkend voor planten uit het geslacht Berberis.
Binnen verschillende culturen wordt zuurbes al lange tijd gewaardeerd vanwege haar culinaire toepassingen. In Europa werden de bessen traditioneel gebruikt bij de bereiding van jam en andere voedingsmiddelen.

De berendruif (Arctostaphylos uva-ursi) is een laagblijvende, groenblijvende plant uit de heidefamilie (Ericaceae). De Nederlandse naam “berendruif” verwijst naar een oude volksopvatting dat beren graag de vruchten van deze plant zouden eten.
De wetenschappelijke naam is een zogenoemde tautologie, opgebouwd uit zowel Griekse als Latijnse woorden. Arktos (Grieks) en ursus (Latijn) betekenen beide “beer”, terwijl staphyle en uva beide “druif” betekenen. De naam benadrukt daarmee tweemaal dezelfde betekenis.
Berendruif wordt al sinds de middeleeuwen genoemd in historische kruidenboeken en maakt deel uit van de Europese kruidkundige traditie. Binnen deze context werd de plant beschreven en gewaardeerd vanwege haar bijzondere plaats in traditioneel gebruik.

De berk (Betula) is een boom die al eeuwenlang een bijzondere plaats inneemt binnen Europese culturen en tradities. In historische context werd de berk soms gezien als een symbolische of zelfs heilige boom, onder andere vanwege haar rol in seizoensrituelen en volksgebruiken.
In het vroege voorjaar, vlak voordat de boom begint uit te lopen, kan berkensap worden afgetapt. Dit moment valt samen met de periode waarin de sapstroom het meest actief is. Ook de jonge berkenbladeren worden traditioneel in deze fase verzameld. Zowel het sap als de bladeren maken deel uit van oude gebruiken en worden al lange tijd beschreven in botanische en kruidkundige bronnen.
Berkenblad bevat van nature verschillende plantaardige bestanddelen, waaronder flavonoïden, saponinen en tannines.

De berk (Betula) is een boom die al eeuwenlang een bijzondere plaats inneemt binnen Europese culturen en tradities. In historische context werd de berk soms gezien als een symbolische of zelfs heilige boom, onder andere vanwege haar rol in seizoensrituelen en volksgebruiken.
In het vroege voorjaar, vlak voordat de boom begint uit te lopen, kan berkensap worden afgetapt. Dit moment valt samen met de periode waarin de sapstroom het meest actief is. Ook de jonge berkenbladeren worden traditioneel in deze fase verzameld. Zowel het sap als de bladeren maken deel uit van oude gebruiken en worden al lange tijd beschreven in botanische en kruidkundige bronnen.
Berkenblad bevat van nature verschillende plantaardige bestanddelen, waaronder flavonoïden, saponinen en tannines. 

Betonie, ook bekend als koortskruid (Betonica officinalis, synoniem Stachys officinalis), is een kruidachtige plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). In Nederland en België staat de soort vermeld op de Rode Lijst van planten en wordt zij geclassificeerd als zeer zeldzaam, met een sterk afgenomen populatie. Naast haar natuurlijke voorkomen wordt betonie ook regelmatig als sierplant gekweekt.
De plant bereikt een hoogte van circa 30 tot 90 centimeter en bloeit van juni tot augustus. De bloemen zijn meestal paarsrood van kleur, al komen ook witte varianten voor. Ze staan gegroepeerd in dichte, aarvormige schijnbloeiwijzen. De meeste bladeren vormen een wortelrozet; de onderste bladeren hebben lange bladstelen, terwijl de bovenste bladeren kort gesteeld zijn.

De bijvoet (Artemisia vulgaris) is een plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) en is nauw verwant aan alsem. Het is een zwak aromatische plant met diep ingesneden bladeren die aan de onderzijde witviltig behaard zijn. De stengel kan een lengte bereiken van ongeveer 60 tot 120 centimeter en vertoont vaak een roodachtige verkleuring.
In Nederland en België komt bijvoet veelvuldig voor. De plant groeit vooral op braakliggende terreinen, langs wegen en op andere verstoorde grondsoorten. Bijvoet gedijt het best op zandhoudende bodems en staat bekend om haar sterke aanpassingsvermogen.

Bitterhout, in Suriname bekend als kwasibita, is het kernhout van Quassia amara, een plantensoort uit het geslacht Quassia, behorend tot de hemelboomfamilie (Simaroubaceae). De plant is van oorsprong afkomstig uit tropisch Zuid-Amerika.
Quassia amara is een kleine, altijdgroene struik die voorkomt in onder andere de Guyana’s, noordelijk Brazilië en Venezuela. De plant groeit voornamelijk in de onderlaag van het regenwoud. Opvallend zijn de felrode bloemen, die voornamelijk door kolibries worden bestoven. Vanwege deze decoratieve bloemen wordt de plant ook buiten haar natuurlijke leefgebied aangeplant als sierplant.

Blaaswier (Fucus vesiculosus) is een soort bruinwier uit het geslacht Fucus. Het komt voor langs de noordelijke kusten van de Atlantische en Stille Oceaan, en is te vinden in de Noordzee en Oostzee, vaak in kelpwouden. De plant valt op door de luchtblazen die sommige varianten hebben, die als drijforgaan dienen; er bestaan echter ook typen zonder deze blaasje.
Blaaswier behoort tot de bruinwieren en bevat van nature verschillende polyfenolen, waaronder florotannines. Daarnaast bevat de plant mineralen zoals jodium, kalium, magnesium, calcium en ijzer. Door deze natuurlijke samenstelling is blaaswier opgenomen in botanische en historische beschrijvingen van zeewieren.

Boldo (Peumus Boldus) is een veelzijdige plant met een lange geschiedenis van positieve effecten op de lever, gal en spijsvertering. Het bevat een combinatie van alkaloïden, etherische oliën, flavonoïden en looistoffen, die samen zorgen voor deze gunstige eigenschappen. Door zijn ondersteuning van de lever en gal en zijn bevordering van een gezonde spijsvertering is boldo een waardevolle aanvulling op een gezonde levensstijl. Bovendien versterkt boldo het immuunsysteem en fungeert het als een krachtige antioxidant.

Bonenkruid (Satureja), ook bekend als winter- of zomerbonenkruid, behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae of Labiatae). De wetenschappelijke naam is afgeleid van het Latijnse woord sater.
Historische en culturele context
Tijdens de Romeinse tijd werd bonenkruid vaak gebruikt in rituelen en culturele gebruiken. Het werd verwerkt in kransen en sieraden en kwam voor in traditionele gerechten. In historische bronnen wordt beschreven dat het een belangrijke rol speelde in de Romeinse keuken.
Culinaire toepassing
Bonenkruid wordt traditioneel gebruikt als smaakmaker in een verscheidenheid aan gerechten. In de oudheid werd het verwerkt in sauzen voor vis en vlees, vullingen voor kalfsvlees, en in worsten of varkenspasteien.

Het geslacht Braam (Rubus) behoort tot de rozenfamilie en telt wereldwijd meer dan 1400 soorten. In Nederland en België groeien er meer dan 200 van deze soorten.
Bramen worden voornamelijk gewaardeerd vanwege hun vruchten, die variëren in kleur van rood tot donkerblauw. Ze hebben een zoete smaak en kunnen zowel vers worden gegeten als verwerkt tot bijvoorbeeld jam.
De bladeren van de braam kunnen worden gebruikt om kruidenthee te maken. Na het plukken moeten de bladeren op een droge en luchtige plek worden gedroogd, waarna ze gebruikt kunnen worden om thee van te zetten.

De brandnetel (Urtica dioica) is een krachtige en veelzijdige plant die op veel plaatsen voorkomt, ondanks zijn prikkelende eigenschap bij aanraking. Bekend om zijn culinaire toepassingen, zoals brandnetelsoep en -thee, staat de brandnetel ook bekend om zijn gezondheidsvoordelen.
Brandnetelblad is een traditioneel kruidengeneesmiddel met diverse toepassingen. Het draagt bij aan een gezonde huid, geeft glans aan het haar en versterkt de nagels. Bovendien kan het helpen bij het verzachten van de luchtwegen en het handhaven van een goede vochthuishouding. Daarnaast biedt het ondersteuning aan het hart en de bloedvaten.

Brandnetel (Urtica dioica) is een krachtige en veelzijdige plant die op vele manieren kan worden ingezet. Ondanks dat de plant bij aanraking prikt, staat hij vooral bekend om zijn waardevolle eigenschappen. Brandnetel is niet alleen geliefd in de keuken (denk aan brandnetelsoep of -thee), maar ook vanwege zijn vele voordelen voor de mens.
Deze wilde plant, afkomstig uit Afrika en Azië en bekend onder de Latijnse naam Urtica dioica, wordt al eeuwenlang gebruikt. In de kruidengeneeskunde worden niet alleen de gedroogde bladeren, maar ook de gedroogde wortels gewaardeerd. Brandnetelwortel wordt gebruikt om een goede prostaatfunctie te ondersteunen.

Breukkruid (Herniaria glabra) is een zeldzaam plantje uit de anjerfamilie (Caryophyllaceae), dat voorkomt als eenjarige, tweejarige of meerjarige kruidachtige plant. Het bloeit van juni tot oktober.

Oorspronkelijk werd het plantje gebruikt voor de behandeling van hernia, zoals de naam suggereert. Het werd ook toegepast tegen waterzucht en om de nieren te stimuleren.